Natuurpunt Zedelgem herstelt waardevolle heide

Bij ‘heide’ wordt in Vlaanderen doorgaans aan de Kempen gedacht. Minder gekend is dat dit landschap eeuwenlang ook grote delen van Oost- en West-Vlaanderen paars kleurde. Eind 18de eeuw was er in deze regio haast evenveel heide te vinden als in de Kempen nu. Maar daar blijft nog amper iets van over…

Uit oude kaarten weten we dat omstreeks 1775 in de zandstreek ten zuiden en oosten van Brugge nog 10.800 hectare heide aanwezig was. Deze oppervlakte is gelijkaardig aan het huidige heideareaal in de Kempen, dat bijna 15.000 hectare bedraagt (Piessens et al. 2005).

De achteruitgang van de West- en Oost-Vlaamse heide is echter enorm: aan het begin van deze eeuw is meer dan 99% van het oppervlak verdwenen! De weinige restanten die er nog zijn, zijn daarom des te meer waardevol. Dit is niet enkel voor hun historisch karakter, maar ook wegens een aantal interessante natuurwaarden.

Waar mogelijk, tracht Natuurpunt dan ook delen van deze oude heide te herstellen. Ten slotte vormt heide het habitat van vele, nu zeldzaam geworden, planten en dieren.

Natuurpunt Zedelgem voerde zo een heideherstel uit in Doeveren (Loppem-Waardamme). Hier werden grote bestanden rododendron en sparren verwijderd, destijds aangeplant ter ‘verfraaiing’ van het bos. Dergelijke (exoten)bestrijding doet bij bezoekers al eens de wenkbrauwen fronsen, maar is soms noodzakelijk om een goede natuurtoestand te bereiken. Zo bleek ook in Doeveren, waar een aantal soorten na vele decennia afwezigheid opnieuw de kop opstaken.

Kleine zonnedauw in Doeveren (Erwin Derous)

In 2004 werd de spits afgebeten: op de plaats waar de eerst verwijderde rododendron had gestaan, werd Kleine zonnedauw gevonden. Met de ‘dauw’-druppels op zijn bladeren lokt dit vleesetende plantje insecten, om alzo de voedselschaarste op de heide het hoofd te bieden.

Op een vrijwilligerswerkdag in 2013 werd vervolgens een jonge plant van Rode dophei gevonden, de zeldzaamste van de inheemse heidestruiken. Dit jaar werd op dezelfde plaats Tweenervige zegge gevonden, een zeer zeldzaam cypergras dat in Vlaanderen beperkt is tot het Brugse Houtland. Samen met Rode dophei bakent deze soort de zogenaamd Atlantische Heide af. Dit verwijst naar de kustgebondenheid van dit type heide, waarmee het zich van de Kempen onderscheidt.

Maar de grootste zeldzaamheid moest nog komen. Tijdens een bezoek van de Vlaamse Werkgroep Bryologie en Lichenologie in 2014 werd, tussen gerooide rododendron, een mos verzameld dat achteraf als Rood rimpelmos werd geïdentificeerd. Bijzonder, want deze soort was al sinds 1902 niet meer in België gevonden en stond te boek als ‘vermoedelijk uitgestorven’ (De Beer et al. 2014)!

De voornoemde planten zijn een pakje bescheidener dan de weelderig bloeiende rododendron die voor hen is moeten wijken. Maar om deze soorten niet verloren te laten gaan uit ons landschap, zijn zo’n ingrepen soms broodnodig. Wie weet welke soorten er nog in de bodem op een (her)kans(ing) liggen te wachten…

Bram D’hondt

Referenties :

De Beer D, Reyniers J & Stieperaere H (2014)

Nieuwe en interessante mossen in Vlaanderen. 3. Muscillanea 34.

Piessens K, Stieperaere H, De Beelde T & Hermy M (2005)

Heiderestanten in Zandig Vlaanderen, een zonnige toekomst? De Levende Natuur 106: 178-182.

Nog niet eerder gepubliceerd.

< TERUG